برنامه محیط زیست دریای خزر در ایران

وب سایت شیلنا در مقاله ای به قلم مهرداد رحيمي دانش مديركل تكثير و بازسازي ذخاير شيلات ايران به بررسی  راهکارهای شیلات ایران برای جلوگیری از انقراض نسل ماهیان خاویاری پرداحته است.

در بخشی از این این مقاله آمده:

ماهیان خاویاری یکی از با ارزش ترین گونه های آبزیان بشمار می روند که از قدمت بسیار طولانی برخوردارند و به علت این سابقه تاریخی فسیل زنده نام گرفته اند در حال حاضر بیشتر از 27 گونه از انواع تاس ماهیان در دنیا وجود دارند که چند گونه از آنها از قبیل تاس ماهی ایرانی (Acipnser persics) ، تاس ماهی روسی (A.guldenstaedtii) ، شیب (A.undiventris) ، فیل ماهی (Huso huso) و ازون برون (A. stellatus) و استرلیاد (A. ruthenus) در دریای خزر و حوزه آبریز آن زندگی می کنند و بیشترین ذخایر ماهیان خاویاری را تشکیل می دهند .
بیشترین خاویار تولیدی مربوط به سه گونه ازون برون ، تاس ماهی روسی ، تاس ماهی ایرانی است و تعداد خاویار تولیدی از گونه های فیل ماهی ، شیب کمتر از سه گونه دیگر می باشد . میزان صید و استحصال خاویار دریای خزر در دهه گذشته شدید ترین روند نزولی را نسبت به سنوات گذشته داشته است.
در واقع صید ماهیان خاویاری از 25000 تن در دهه 1980 به 16000تن در سال 1998( یعنی 66 درصد کاهش ) کاهش یافته است و هم اکنون میزان صید ماهیان خاویاری در سواحل کشورمان 381 تن گوشت و 32 تن خاویار می باشد .
علل کاهش ذخایر
پژوهشگران و اندیشمندان دلایل مختلفی را برای کاهش ذخایر ماهیان خاویاری در دریای خزر عنوان می کنند که عمده ترین آن به صید غیر قانونی و بی رویه صیادان چهار کشور ساحلی ( روسیه ، آذربایجان ، قزاقستان و ترکمنستان ) در سالهای پس از فروپاشی اتحاد شوروی سابق نسبت داده می شود ، هر چند که فعالیت های روسیه و سابقه طولانی آن در زمینه علوم و فنون مربوط به تکثیر و پرورش ماهیان خاویاری بر کسی پوشیده نیست و اصولاً این کشور به عنوان بنیان گزار تکثیر انبوه ماهیان خاویاری و بازسازی ذخایر آن شناخته می شود ، اما به هر حال بنا به دلایل ذکر شده پس از فروپاشی نظام سوسیالیستی شوروی سابق و تقسیم آن به کشورهای متعدد از یک طرف فعالیت مرکز تکثیر و بازسازی ذخایر در شمال دریای خزر ( بخش روسی ) به دلیل مشکلات اقتصادی با رکود فوق العاده مواجه شده و از طرفی کنترل صید و تلاش کشورهای تازه استقلال یافته برای بهره برداری از دریای خزر و برداشت سهم خود و در واقع شروع صید در دریا ، ذخایر ماهیان خاویاری را با خطر جدی روبرو ساخت .

مسئله عمده دیگر در کاهش ذخایر این ماهیان باارزش خصوصیات منحصر به فرد این ماهیان از لحاظ اکولوژیکی و فیزیولوژیکی می باشد . این ماهیان رودکوچ ( آنادرم ) می باشند ، بدین معنی که برای تکثیر طبیعی و تخم ریزی ناچاراً بایستی به رودخانه ها مهاجرت نموده در مناطق بالادست رودخانه اقدام ریزی نمایند بدیهی است که آلودگی های متعدد شهری ، کشاورزی و صنعتی ، احداث سد و پل در رودخانه ها ( که موجب مسدود شدن مسیر مهاجرت این ماهیان می شوند )، برداشت شن و ماسه و تخریب بستر ، برداشت آب در فصول کشاورزی ( بدلیل کاهش دبی آب رودخانه ) تأثیر بسیار مخربی بر تکثیر طبیعی این ماهیان خواهند د اشت .
علاوه بر موارد مذكور، بالا بودن سن بلوغ جنسی این ماهیان (18-12 سال ) امکان بروز خطرات مختلف را تا زمان بهره برداری از ماهیان بالغ افزایش می دهد .

متن کامل مقاله و بخصوص راهکارهای شیلات را در اینجا بخوانید.